Số lượt truy cập:
 
Khoa học nhân văn
Người Hoa Bình Dương - Lịch sử và hiện trạng
07/04/2011 09:33:07
Tên đề tài:Người Hoa Bình Dương - Lịch sử và hiện trạng
Đơn vị chủ trì đề tài: Hội Khoa học Lịch sử Bình Dương
Chủ nhiệm đề tài: TS. Huỳnh Ngọc Đáng
Thời gian thực hiện đề tài: từ tháng 9/2009 đến tháng 3/2011
Kết quả nghiệm thu: Xuất sắc
Đặt vấn đề
Các nhóm cộng đồng người Hoa ở Bình Dương có quá trình hình thành và phát triển lâu đời. Trải qua các thời kỳ lịch sử, người Hoa ở Thủ Dầu Một - Bình Dương đã cùng với người Việt sát cánh chung vai lao động, sáng tạo và đấu tranh. Máu và mồ hôi của người Việt, người Hoa hòa quyện, thấm đẫm trong mọi thành tựu kinh tế, văn hóa của xứ sở này. Các nhóm cộng đồng người Hoa là thành phần quan trọng cấu thành cộng đồng dân tộc, dân cư Thủ Dầu Một - Bình Dương, cả trong lịch sử, hiện tại và tương lai. Đây cũng là thành phần kinh tế xã hội có tiềm năng phong phú về lao động, ngành nghề, vốn sản xuất, và quan hệ kinh tế với các doanh nhân trong và ngoài nước. Vị trí đó cần thiết để tiến hành những công trình nghiên cứu khoa học nhất là về lịch sử hình thành và phát triển của các nhóm cộng đồng người Hoa ở Thủ Dầu Một - Bình Dương và các đặc điểm kinh tế văn hóa xã hội khá sinh động của họ trong suốt chiều dài biến thiên lịch sử của vùng đất và con người Thủ Dầu Một - Bình Dương. Tìm hiểu, nắm chắc nguồn cội lịch sử và các đặc điểm trong quá trình phát triển của những nhóm cộng đồng dân cư đã từng có nhiều đóng góp cho quê hương xứ sở là thái độ và phong cách ứng xử văn hóa của người Thủ Dầu Một - Bình Dương hiện tại. Đây là lý do thứ nhất để tiến hành nghiên cứu đề tài này.
Tỉnh Bình Dương đang trên đà phát triển nhanh, hướng đến một đô thị công nghiệp quan trọng của cả nước ở miền Đông nam bộ. Đó là quá trình huy động mọi nguồn lực xã hội, nhất là các nguồn lực tại chỗ. Người Hoa ở Thủ Dầu Một - Bình Dương là nguồn lực có tiềm năng quan trọng, đã được chứng minh, cả trong lịch sử và hiện tại. Do vậy việc nghiên cứu khoa học về người Hoa ở Bình Dương chính là hoạt động văn hóa cần thiết có ý nghĩa chính trị và kinh tế trong việc khơi dậy và trân trọng sử dụng có hiệu quả các nguồn lực xã hội. Đây là lý do thứ hai để tiến hành nghiên cứu đề tài này.
Lý do thứ ba để tiến hành nghiên cứu đề tài là sự cần thiết phải nghiên cứu bổ sung những khoảng trống khoa học, nhất là về lịch sử hình thành và phát triển của các nhóm cộng đồng người Hoa trong quá trình dii cư, định cư, sinh cơ lập nghiệp ở đất Thủ Dầu Một - Bình Dương, các đặc điểm tộc người trong hoạt động kinh tế, bản sắc văn hóa, quan hệ xã hội…của người Hoa Thủ Dầu Một - Bình Dương mà các công trình nghiên cứu khoa học lớn của tỉnh trước nay, vì nhiều lý do đã để trống hoặc có những kết luận chưa khách quan, khoa học.
Mục tiêu nghiên cứu
Nghiên cứu toàn diện về người Hoa Bình Dương, cả lịch sử và hiện tại trên các mặt kinh tế, văn hóa, xã hội, cả những đóp góp quan trọng của họ trong hai cuộc kháng chiến và trong tiến trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước. Do vậy đối tượng nghiên cứu chính của công trình là người Hoa ở Bình Dương, cả trong lịch sử và hiện tại, với các mối quan hệ nhiều mặt của họ trong và ngoài cộng đồng. Từ mục tiêu chung đó, đề tài tập trung đi sâu những mục tiêu cụ thể sau:
- Tiến tới hình thành được những kết luận khoa học về lịch sử quá trình di cư, đến định cư trên đất Thủ Dầu Một - Bình Dương của các nhóm cộng đồng người Hoa Quảng Đông, Triều Châu, Phước Kiến, Hẹ, các nhóm cộng đồng người Hoa ở Lái Thiêu, An Thạnh, Tân Phước Khánh, Dầu Tiếng; đồng thời lấp dần các khoảng trống, điều chỉnh những nhận thức và kết luận khoa học thiếu khách quan trong nghiên cứu về người Hoa ở Thủ Dầu Một - Bình Dương.
- Khái quát được những đặc điểm, quy luật của quá trình phát triển và hội nhập kinh tế, văn hóa của các nhóm cộng đồng người Hoa ở Thủ Dầu Một - Bình Dương, góp thêm cơ sở nhận thức và khoa học để Đảng bộ và chính quyền địa phương tham khảo trong việc định hình chính sách cụ thể của tỉnh Bình Dương đốii với người Hoa.
- Cũng qua tổ chức nghiên cứu đề tài sẽ cung cấp được nhiều tư liệu khoa học và cụ thể cho việc thống kê, phân loại, lập hồ sơ các cơ sở văn hóa tín ngưỡng của người Hoa, có thêm cơ sở cho việc đề xuất công nhận các di tích lịch sử văn hóa có giá trị.
- Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần hình thành được công trình nghiên cứu khoa học toàn diện về người Hoa Thủ Dầu Một - Bình Dương, trong đó có trang sử về truyền thống yêu nước cách mạng và những cống hiến quan trọng của người Hoa Thủ Dầu Một - Bình Dương trong quá trình đoàn kết toàn dân đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ đất nước, phục vụ tốt nhu cầu học tập, nghiên cứu của mọii người về Thủ Dầu Một - Bình Dương nói chung và người Hoa ở Bình Dương nói riêng.
Kết quả nghiên cứu
Nội dung báo cáo là sự tổng hợp của 39 chuyên đề sau:
1.       Tổng quan khoa học trong nghiên cứu về người Hoa ở Bình Dương.
2.       Khái quát về quá trình hình thành các cộng đồng người Hoa ở Nam bộ.
3.       Quá trình hình thành và phát triển nhóm cộng đồng người Hoa Quảng Đông ở Thủ Dầu Một - Bình Dương.
4.       Quá trình hình thành và phát triển nhóm cộng đồng người Hoa Phước Kiến ở Thủ Dầu Một - Bình Dương.
5.       Quá trình hình thành và phát triển nhóm cộng đồng người Hoa Triều Châu ở Thủ Dầu Một - Bình Dương.
6.       Quá trình hình thành và phát triển nhóm cộng đồng người Hoa Sùng Chính (người Hẹ) ở Thủ Dầu Một - Bình Dương.
7.       Quá trình hình thành và phát triển nhóm cộng đồng người Hoa Lái Thiêu (Thuận An).
8.       Quá trình hình thành và phát triển nhóm cộng đồng người Hoa ở Búng - An Thạnh (Thuận An).
9.       Quá trình hình thành và phát triển nhóm cộng đồng người Hoa ở Tân Phước Khánh (Tân Uyên).
10.    Quá trình hình thành và phát triển nhóm cộng đồng người Hoa ở Dầu Tiếng.
11.    Những vấn đề khoa học về lịch sử quá trình hình thành và phát triển cộng đồng người Hoa ở Bình Dương.
12.    Kinh tế tiểu thủ công nghiệp của người Hoa ở Bình Dương.
13.    Kinh tế thương mại dịch vụ của người Hoa ở Bình Dương.
14.    Các ngành nghề kinh doanh khác của người Hoa ở Bình Dương.
15.    Những thương hiệu nổi tiếng của người Hoa ở Bình Dương.
16.    Những vấn đề khoa học và thực tiễn rút ra từ hoạt động kinh tế của người Hoa trong lịch sử và hiện tại.
17.    Quan hệ tộc họ của người Hoa ở Bình Dương.
18.    Quan hệ hôn nhân gia đình của người Hoa ở Bình Dương.
19.     Các tổ chức xã hội của người Hoa Bình Dương trong các thời kỳ lịch sử.
20.    Những hoạt động xã hội trong và ngoài cộng đồng của người Hoa Bình Dương.
21.    Tổng quan khoa học về đời sống xã hội của người Hoa ở Bình Dươngtrong lịch sử và hiện tại.
22.     Văn hóa vật thể của người Hoa ở Bình Dương.
23.     Tôn giáo, tin ngưỡng và các lễ hội của người Hoa ở Bình Dương.
24.     Phong tục, tập quán và các nghi lễ vòng đời của người Hoa ở Bình Dương.
25.    Nghệ thuật lân sư rồng của người Hoa Quảng Đông và Hẹ ở Bình Dương.
26.     Nghệ thuật múa Hẩu của người Hoa Phước Kiến ở Bình Dương.
27.     Nhạc lễ Triều Châu ở Bình Dương.
28.     Tổng quan khoa học về đời sống văn hóa của người Hoa ở Bình Dương trong lịch sử và hiện tại.
29.    Hoạt động yêu nước và cách mạng của người Hoa Thủ Dầu Một - Bình Dương giai đoạn từ trước năm 1930 đên Cách mạng tháng Tám.
30.    Hoạt động yêu nước và cách mạng của người Hoa Thủ Dầu Một - Bình Dương trong cuộc kháng chiến chống Pháp.
31.    Hoạt động yêu nước và cách mạng của người Hoa Thủ Dầu Một - Bình Dương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
32.    Tổng quan về truyền thống yêu nước và cách mạng của người Hoa ở Thủ Dầu Một - Bình Dương.
33.    Chính sách Đổi mới của Đảng và nhà nước ta đối với người Hoa.
34.    Người Hoa Bình Dương trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.
35.    Tổng luận khoa học về người Hoa ở Bình Dương - lịch sử, hiện tại và tương lai.
36.    Các anh hùng liệt sĩ và các gia đình người Hoa ở Bình dương có công với cách mạng.
37.    Cuộc đời và sự nghiệp các nhân sĩ, trí thức, và nghệ nhân người Hoa Bình Dương nổi tiếng.
38.    Hồ sơ tư liệu về các di tích lịch sử, văn hóa của người Hoa ở Bình Dương.
39.    Tập hợp các bản đồ, gia phả, văn bản cổ, hình ảnh, hiện vật lịch sử về người Hoa ở Bình Dương.
Công trình nghiên cứu khoa học về người người Hoa ở Bình Dương gồm phần dẫn luận, 5 chương và phần kết luận cùng với các phụ lục. Mỗi chương gồm nhiều chuyên đề khoa học hoàn chỉnh có quan hệ khoa học với các chuyên đề khác trong tổng thể nội dung của công trình. Các chương nội dung có hướng nghiên cứu chuyên sâu vào các đặc điểm tộc người của người Hoa trên các phương diện như: lịch sử hình thành và phát triển các nhóm cộng đồng, các đặc điểm về kinh tế, văn hóa, xã hội…Trên từng phương diện sẽ bố trí các chuyên đề khoa học tập trung vào những vấn đề tiêu biểu nhất.
Trong chương nghiên cứu về lịch sử quá trình hình thành và phát triển các nhóm cộng đồng người Hoa ở Thủ Dầu Một - Bình Dương, ngoài chuyên đề viết khái quát về quá trình hình thành và phát triển các nhóm cộng đồng người Hoa ở miền Nam, 8 chuyên đề còn lại đi sâu tìm hiểu về quá trình hình thành và phát triển của từng nhóm cộng đồng người Hoa Quảng Đông, Phúc Kiến, Triều Châu, Hẹ ở Thị xã Thủ Dầu Một và từng nhóm cộng đồng người Hoa hình thành ở các khu vực Lái thiêu, An Thạnh, Tân Phước Khánh và Dầu Tiếng.
Sau chương nghiên cứu về lịch sử hình thành và phát triển các nhóm cộng đồng người Hoa ở Thủ Dầu Một - Bình Dương, các chương II, III, IV đi sâu phân tích cả theo chiều lịch đại và đồng đại các đặc điểm tộc người nổi bật trong các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội của các nhóm cộng đồng người Hoa ở địa phương. Các chuyên đề khoa học ở các chương này đi sâu vào những nội dung khá cụ thể của từng nhóm cộng đồng như nhạc lễ Triều Châu, nghệ thuật lân sư rồng của người Quảng và người Hẹ, nghệ thuật múa Hẩu của người Phước Kiến...Cả những chuyên đề có nội dung chung hơn vẫn cố gắng đi đến những vấn đề cụ thể của từng nhóm cộng đồng. Chuyên đề chung về thương mại của người Hoa ở Bình Dương nhưng vẫn đi sâu vào tập quán kinh doanh, thế mạnh trên từng lĩnh vực kinh doanh của từng nhóm người Hoa, chuyên đề về kinh tế tiểu thủ công nghiệp đi sâu về nghề gốm của người Phước Kiến...
Nhằm mục tiêu bước đầu xây dựng trang sử truyền thống về hoạt động đấu tranh cách mạng của người Hoa Thủ Dầu Một - Bình Dương, đề tài đã đi sâu nghiên cứu về chủ đề này. Các tư liệu chuyên đề rải rác từ các trang sử truyền thống của các xã, huyện đã được tập hợp, hệ thống và bổ sung. Một phụ lục về danh sách các gia đình liệt sĩ, có công với cách mạng, các mẹ Việt Nam anh hùng là người Hoa cũng đã được chú ý hoàn thiện. Những kết quả đó chỉ mới là bước đầu, có thể còn nhiều công trạng, thành tích của nhiều thế hệ người Hoa đã đổ máu, hy sinh vì cách mạng trên vùng đất này chưa được ghi nhận đầy đủ...
Đề tài cũng nghiên cứu về người Hoa Bình Dương trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước.
Kết luận và kiến nghị
Kết luận
Cách nay gần 200 năm, từ cuối thời Minh Mạng, đầu thời Thiệu Trị triều Nguyễn, những nhóm di dân người Hoa đầu tiên đã đến định cư ở chợ Phú Cường, sau đó là Lái Thiêu, rồi lan dần ra khu vực Búng và vùng Tân Khánh của huyện Bình An triều Nguyễn. Sau này một số ít bà con người Hoa tiếp tục đến định cư ở chợ Tân Uyên, thời đó gọi là chợ Đồng Sứ. Đến thời Pháp thuộc, công cuộc trồng và khai thác cây cao su của đồn điền cao su Michelin đã kéo theo một số đông bà con người Hoa về định cư ở khu vực Dầu Tiếng hiện nay. Các nhóm cộng đồng người Hoa ở Bình Dương đã dần dần hình thành từ đó.
Lịch sử hoạt động kinh tế của người Hoa ở Bình Dương là lịch sử của những nỗ lực trong lao động cần cù và năng động, nhạy bén trong sản xuất kinh doanh của những người lao động di cư luôn cố gắng vươn lên ở vùng đất mới. Đó cũng là lịch sử hoạt động kinh tế của các hộ kinh tế tư nhân, chủ yếu là hộ gia đình có quy mô vừa và nhỏ. Đó cũng là lịch sử hoạt động kinh tế của một bộ phận nhỏ trong hệ thống mạng lưới kinh doanh của người Hoa ở miền nam Việt Nam. Trong đó sự coi trọng chữ tín và những hình thức tín dụng độc đáo đặc trưng của người Hoa đã phát huy hiệu quả.
Đời sống văn hóa – xã hội của người hoa ở Bình Dương phản ánh chân thật bản chất hai mặt khá tự nhiên trong tính cách của họ: vừa khép kín trong quan hệ gia đình, thân tộc, dòng họ truyền thống, vừa cởii mở, hòa nhập với cộng đồng xã hội địa phương cư trú; vừa kiên trì bảo vệ bản sắc văn hóa truyền thống Trung hoa, vừa luôn có ý thức giao lưu, hội nhập với văn hóa địa phương.
Danh sách hàng trăm gia đình liệt sĩ và có công cách mạng của người hoa Bình Dương cho thấy phần nào những đóng góp của người Hoa đối với cách mạng.
Kiến nghị
Cần xây dựng một chính sách phù hợp đối với người Hoa và cần chú ý đến các vấn đề:
- Nhận thức sâu sắc, đúng đắn, quán triệt đầy đủ quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về vị trí của người Hoa trong xã hội Việt Nam và trong cộng đồng dân tộc Việt nam: người Hoa là công dân Việt Nam là một thành phần trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
- Phát huy mọi khả năng và tiềm năng kinh tế của người Hoa, huy động mọi nguồn lực trong bà con phục vụ cho triến trình công nghiệp hóa hiện đại hóa Bình Dương.
- Tiếp tục tạo mọi điều kiện thuận lợi để người Hoa ngày càng có thêm những thành tựu sáng tạo về văn hóa trên cơ sở bảo tồn các giá trị bản sắc văn hóa tộc người và tiếp thu, hòa hợp tự nhiên với các giá trịị nhân văn của văn hóa Việt Nam và những thành tựu của văn minh thế giới.
- Tiến tới hoàn thiện các tổ chức xã hội của người Hoa.
- Tạo bước tiến bộ mới trong công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ người hoa.
Một số hình ảnh có liên quan đến người Hoa ở Bình Dương
 

 Thanh Trung

CÁC TIN KHÁC
Giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên tiểu học ở Bình Dương giai đoạn 2006 - 2010
 
TÌM KIẾM TIN TỨC:
 
KH-CN Trực tuyến
Nhiệm vụ KHCN
New Item
Hợp chuẩn - Hơp Quy
New Item
Kiểm định/Hiệu chuẩn
New Item
Yêu cầu thử nghiệm
New Item
Thủ tục bức xạ
New Item
Xác lập quyền SHCN